Emtia Nakliyat Sigortası Nedir? Kapsamı, Primi ve Hasar

Emtia nakliyat sigortası, bir yerden başka bir yere taşınan malın (emtianın) yolculuk boyunca uğrayabileceği hasar ve kayıpları karşılayan sigortadır. Kara, deniz, hava ve demiryolu taşımalarında; yurt içi sevkiyat, ithalat ve ihracatta kullanılır. Kısaca: tır devrildiğinde, gemi fırtınaya yakalandığında ya da yük boşaltılırken düştüğünde zararı cebinizden değil poliçenizden karşılamanızı sağlar.

"Nakliyat sigortası", "emtia sigortası" ve "yük sigortası" aynı ürünü anlatan farklı isimlerdir. Bu yazıda neyi kapsadığını, neyi kapsamadığını, primin neye göre belirlendiğini ve hasar anında ne yapmanız gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.

Emtia nakliyat sigortası kimi korur?

En sık karıştırılan nokta burası. Emtia nakliyat sigortası malın sahibini korur, taşıyıcıyı değil. Nakliye firmasının kendi sorumluluğunu karşılayan poliçe ayrı bir üründür (taşıyıcı sorumluluk sigortası).

Bu ayrım önemlidir, çünkü taşıyıcının sorumluluğu kanun ve sözleşmelerle sınırlandırılmıştır. Yükünüz zarar gördüğünde taşıyıcıdan alabileceğiniz tutar, malın gerçek değerinin çok altında kalabilir ya da kusur tartışması aylarca sürebilir. Kendi emtia poliçeniz varsa zararınızı kendi sigortacınızdan alırsınız, taşıyıcıya karşı takibi (rücu) sigorta şirketi yürütür.

Kimler için gerekli?

• İthalat ve ihracat yapan firmalar
• Yurt içinde düzenli sevkiyat yapan üretici, toptancı ve e-ticaret işletmeleri
• Makine, ekipman ya da proje malzemesi taşıtan firmalar
• Tek seferlik değerli bir gönderisi olan işletmeler

Neleri kapsar?

Türkiye'de emtia nakliyat poliçelerinin temeli Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartlarıdır. Genel şartlar; fırtına, geminin batması, karaya oturma, çatışma, sabit ya da yüzen bir cisme çarpma, yangın, infilak, malın denize atılması ve yükleme, aktarma veya boşaltma sırasında denklerin düşmesi gibi deniz kaza ve tehlikelerinden doğan zararları sayar.

Uygulamada poliçeler çoğunlukla uluslararası ICC (Institute Cargo Clauses) klozlarıyla genişletilir. Üç temel seviye vardır:

ICC (A): en geniş kapsam

"Tüm riskler" olarak bilinir. Poliçede açıkça hariç tutulanlar dışındaki bütün ani ve beklenmedik hasarları kapsar. Kırılma, çalınma, ıslanma gibi riskler bu seviyede genellikle teminat içindedir. Değerli, kırılgan ya da çalınma riski yüksek yükler için tercih edilir.

ICC (B): orta kapsam

Belirli olarak sayılan riskleri karşılar: yangın, infilak, taşıtın devrilmesi veya çarpışması, geminin batması ve deprem gibi doğal olaylar ile deniz ya da nehir suyunun yüke girmesi bunlardandır.

ICC (C): temel kapsam

Yalnızca büyük kazaları kapsar: yangın, infilak, taşıtın devrilmesi, geminin batması veya karaya oturması gibi. Dökme ve dayanıklı yükler için fiyat avantajı nedeniyle seçilir.

Hangi seviyenin size uygun olduğu yükün cinsine, ambalajına ve güzergâha bağlıdır. İthalatta satıcıyla yaptığınız teslim şekli (Incoterms) de sigortayı kimin, hangi kapsamda yaptıracağını belirler. Bu yüzden proforma faturayı teklif alırken yanınızda bulundurun.

Neleri kapsamaz?

Genel şartlar bazı durumları açıkça dışarıda bırakır. En önemlileri:

• Yetersiz ambalaj: Malın gereği gibi hazırlanmamış ya da ambalajının yetersiz olmasından doğan hasarlar.
• Malın kendi niteliği: Malın doğasından kaynaklanan bozulma, olağan fire, akma ve aşınma.
• Gecikme: Sebebi ne olursa olsun sevkiyattaki gecikmeler, geç teslim tazminatı ve kâr kaybı.
• Savaş, grev ve kargaşa: Savaş, iç karışıklık, grev ve halk hareketlerinden doğan zararlar (ek teminatla ayrıca alınabilir).
• Kaçakçılık ve yanlış beyan: Yasa dışı ticaret ve gerçeğe aykırı beyanla ilgili her türlü zarar.
• Özel anlaşma olmadan bazı riskler: Yağmur suyu, ambar terlemesi, paslanma, kırılma ve çalınma gibi riskler ancak poliçeye eklenirse teminat altındadır.

Son madde pratikte çok önemlidir. Cam, seramik ya da elektronik gönderiyorsanız kırılma ve çalınma teminatının poliçede açıkça yazdığını mutlaka kontrol edin.

Sigorta ne zaman başlar, ne zaman biter?

Genel şartlara göre teminat, mal nakliye için teslim alındığı anda başlar ve varış yerinde alıcıya teslim edildiği anda sona erer. Teslim gerçekleşmezse sigorta sonsuza dek sürmez: deniz taşımasında tahliyeyi (boşaltmayı) izleyen 15. günün sonunda, nakliye firmasına teslim edilen sevkiyatlarda ise en geç tahliyeyi izleyen 30. günün sonunda biter.

Bu yüzden gümrükte uzun süre bekleyecek bir yükünüz varsa, depolama süresinin de teminata eklenip eklenmediğini önceden konuşmak gerekir. Varıştan sonra malınız kendi deponuzda duracaksa o dönem artık nakliyat değil, iş yeri sigortası konusudur. İşletmeler için paket teminatları KOBİ paket sigortası rehberimizde anlattık.

Tek sefer mi, yıllık abonman mı?

İki poliçe tipi vardır:

Sefer poliçesi: Tek bir gönderi için düzenlenir. Yılda birkaç kez sevkiyat yapan ya da özel bir yük taşıtan işletmeler için uygundur.

Abonman (flotan) poliçe: Yıl boyunca yapılacak tüm sevkiyatlar tek bir çerçeve poliçeyle güvenceye alınır. Her sevkiyatı sigortacıya bildirirsiniz, prim yapılan sevkiyatlar üzerinden hesaplanır. Düzenli ithalat veya ihracat yapıyorsanız hem pratik hem de sigortasız sevkiyat unutma riskini ortadan kaldırır.

Nakliyat sigortası primi neye göre belirlenir?

Nakliyat sigortasında sabit bir tarife yoktur, her teklif yüke göre hazırlanır. Primi etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:

1. Emtianın cinsi: Kırılgan, bozulabilir ya da çalınma riski yüksek mallar daha pahalıdır.
2. Taşıma şekli: Kara, deniz, hava ve demiryolunun risk profilleri farklıdır.
3. Güzergâh: Çıkış ve varış ülkesi, aktarma sayısı ve bölgenin risk durumu.
4. Sigorta bedeli: Genellikle malın fatura değeri, navlun ve sigorta masrafının toplamı esas alınır.
5. Teminat seviyesi: ICC (A) doğal olarak ICC (C)'den pahalıdır.
6. Muafiyet: Hasarın belirli bir kısmını üstlenmeyi kabul ederseniz prim düşer. Muafiyet mantığını kasko muafiyeti yazımızda örneklerle anlattık, nakliyatta da aynı şekilde işler.
7. Hasar geçmişi: Abonman poliçelerde geçmiş sevkiyatlardaki hasar oranı yenileme fiyatını etkiler.

Sigorta bedelini düşük göstermek primi azaltır gibi görünür ama hasar anında eksik sigorta nedeniyle tazminat oransal olarak düşer. Doğru değeri beyan etmek her zaman daha güvenlidir.

Hasar anında ne yapmalısınız?

1. Teslim alırken kontrol edin. Ambalajda ezilme, ıslanma ya da açılma varsa teslim belgesine (CMR, konşimento) not düşün ve fotoğraflayın.
2. Taşıyıcıyı yazılı olarak uyarın. Sigorta şirketinin taşıyıcıya rücu edebilmesi için bu adım şarttır. Genel şartlar, rücu haklarını korumak için gerekli önlemleri almayı sigortalının yükümlülüğü olarak sayar.
3. Sigortacıyı hemen bilgilendirin. Malı imha etmeyin, eksper incelemesine kadar saklayın.
4. Zararı büyütmeyin. Islanan yükü kurutmak, hasarsız kısmı ayırmak gibi makul önlemleri alın. Bu masraflar da genellikle değerlendirmeye alınır.
5. Belgeleri hazırlayın. Fatura, çeki listesi, taşıma belgesi, poliçe ve hasar fotoğrafları süreci hızlandırır.

Proje yüklerini ya da şantiyeye giden malzemeyi taşıtıyorsanız, malzeme şantiyeye ulaştıktan sonraki dönem için inşaat all risk sigortası ayrıca değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Nakliye firmasının sigortası varsa ayrıca emtia sigortası gerekir mi?

Genellikle evet. Nakliye firmasının poliçesi onun sorumluluğunu karşılar ve bu sorumluluk sınırlıdır. Kaza taşıyıcının kusuru dışında olduysa ya da tazminat sınırı düşükse zarar size kalır. Emtia poliçesi doğrudan sizin malınızı korur.

Kargo ile gönderilen ürünler için nakliyat sigortası yapılır mı?

Evet. Düzenli kargo gönderen işletmeler için yıllık abonman poliçe kurulabilir. Kargo firmasının standart sorumluluk tutarının malınızın değerini karşılayıp karşılamadığını kontrol etmek iyi bir başlangıçtır.

İthalatta sigortayı kim yaptırır?

Satıcıyla anlaştığınız teslim şekline bağlıdır. Bazı teslim şekillerinde sigorta satıcının yükümlülüğündedir ama o durumda bile teminat seviyesi dar olabilir. Kendi poliçenizi yaptırmak, kapsamı ve hasar sürecini sizin kontrolünüze bırakır.

Kırılma ve çalınma otomatik olarak teminat içinde mi?

Hayır. Genel şartlarda kırılma ve çalınma, aksine anlaşma yoksa kapsam dışındadır. Bu riskleri istiyorsanız poliçeye eklenmesi ya da ICC (A) gibi geniş bir kloz seçilmesi gerekir.

Teklif için hangi bilgiler gerekir?

Malın cinsi ve ambalajı, fatura değeri, taşıma şekli, çıkış ve varış noktası, sevkiyat tarihi ve düzenli sevkiyat yapıyorsanız yıllık tahmini sevkiyat hacmi yeterlidir.

Sonuç

Emtia nakliyat sigortasında doğru teminat; yükün cinsine, ambalajına ve taşıma şekline göre değişir. Tek sefer mi yıllık abonman mı, ICC (A) mı (C) mi sorusunun cevabı da buna bağlıdır. Kırılma ve çalınma gibi riskler ayrıca anlaşılmadıkça kapsam dışı kaldığı için poliçeyi yaptırmadan önce klozları ve muafiyeti birlikte okumak önemlidir. Ürün ayrıntıları için nakliyat sigortası sayfamıza göz atabilirsiniz.